De programmabegroting als onderdeel van de planning- en controlcyclus

De programmabegroting is een belangrijk instrument voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende rol in te vullen. In de programmabegroting geeft de gemeente aan wat ze het komend jaar wil doen om bepaalde doelen te bereiken en wat dat mag kosten. Daarmee vormt de begroting een duidelijk kader waarbinnen het gemeentebestuur en de organisatie het komend jaar moeten werken. Deze begroting is niet alleen voor financieel specialisten, maar voor iedereen. Het gaat immers om het gemeentelijk huishoudboekje en dat moet voor een ieder te volgen zijn. Deze leeswijzer geeft aan hoe de begroting is opgebouwd, wat waar te vinden is en welke relaties er liggen naar andere documenten uit de planning en controlcyclus.

De planning-en-controlcyclus

De gemeenteraad stelt de financiële en inhoudelijke kaders vast voor het beleid en de uitvoering daarvan. Het coalitieakkoord 2026-2030 Daadkracht voor nu en later vormt hiervoor een belangrijk uitgangspunt. De verdere uitwerking van de bestuurlijke ambities vindt plaats in de verschillende documenten binnen de planning-en-controlcyclus.
De kadernota geeft de financiële en inhoudelijke kaders voor het komende begrotingsjaar en vormt daarmee de basis voor de Programmabegroting. In de programmabegroting worden deze kaders en beleidsvoornemens vertaald naar concrete doelen, activiteiten en de daarvoor beschikbare middelen. De beleidsmatige uitwerking van het coalitieakkoord krijgt daarnaast een verdere vertaling in het collegeprogramma.

Na vaststelling van de begroting wordt de uitvoering gedurende het jaar gevolgd via de reguliere planning-en-controlcyclus. In de voorjaarsnota en najaarsnota wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering en de financiële ontwikkeling en worden, waar nodig, voorstellen gedaan tot bijstelling van beleid en budgetten. In de jaarstukken legt het college verantwoording af over het gevoerde beleid en het financiële beheer.
De verschillende documenten binnen de planning- en controlcyclus hangen daarmee met elkaar samen: de kadernota geeft richting, de programmabegroting concretiseert de plannen en budgetten, de voorjaarsnota en najaarsnota bieden de mogelijkheid om bij te sturen en de jaarstukken sluiten de cyclus af met de verantwoording.

De programmabegroting

In de programmabegroting geeft de raad aan welke doelen hij wil bereiken en wat de beoogde maatschappelijke effecten daarvan zouden moeten zijn. Om deze maatschappelijke effecten te concretiseren worden daar doelstellingen aan gekoppeld. Tot slot wordt benoemd wat de gemeente gaat doen om deze doelen te halen en hoeveel dat mag kosten.

Opbouw van de begroting in drie delen

De begroting bestaat uit drie delen: de negen programma's met de algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien, de paragrafen en de financiële begroting.

A De programma's

Het eerste deel van de begroting zijn de negen programma's waarin alle gemeentelijke activiteiten en aandachtspunten op een bepaald beleidsterrein zijn verwoord.

Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, VpB en Onvoorzien

Hierin staat welke algemene dekkingsmiddelen er zijn en wat het verloop daarvan is voor het begrotingsjaar en de drie jaren erna. Algemene dekkingsmiddelen hebben vooraf geen bepaald bestedingsdoel. Daarnaast worden de lasten voor overhead en vennootschapsbelasting (Vpb) afzonderlijk inzichtelijk gemaakt.

B Paragrafen

De paragrafen geven inzicht in onderwerpen die van belang zijn voor de financiële positie, de beheersing en de bedrijfsvoering van de gemeente. Waar de programma’s vooral beschrijven wat de gemeente wil bereiken en wat daarvoor wordt gedaan, geven de paragrafen inzicht in belangrijke randvoorwaarden, risico’s en financiële aspecten die voor de uitvoering en beoordeling van de begroting van belang zijn. In deze begroting zijn de volgende paragrafen opgenomen:

  • Lokale heffingen;

  • Weerstandsvermogen en risicobeheersing;

  • Onderhoud kapitaalgoederen;

  • Financiering;

  • Bedrijfsvoering;

  • Verbonden partijen;

  • Grondbeleid;

  • Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid;

  • Duurzaamheid.

De eerste zeven paragrafen sluiten aan bij de reguliere financiële en beheersmatige onderwerpen binnen de begroting. De paragrafen over de Wet open overheid en duurzaamheid zijn aanvullende paragrafen die inzicht geven in deze specifieke onderwerpen.

C Financiële begroting

Hier zijn diverse (verplichte) financiële overzichten ondergebracht, waaronder de realisatie baten en lasten van het vorig jaar, het lopende jaar en de komende begrotingsjaren. Het is een samenvatting van het deel ‘Wat mag het kosten’ dat per programma is opgenomen, op verschillende wijzen gepresenteerd. Vervolgens volgt een uiteenzetting van de financiële positie. Dat is een prognose voor het verloop van de balans. Tot slot is een overzicht opgenomen met alle reserves en voorzieningen van de gemeente en het verwachte verloop daarvan.