In deze paragraaf komen de onderwerpen aan de orde die behoren tot het geldstromenbeleid van de gemeente. Dit betreft met name het gemeentelijke (bank)saldobeheer, de financieringsbehoefte, de ontwikkeling van de schuldpositie en het beheersen van de risico's die verbonden zijn aan de uitvoering van de financieringsfunctie.

De uitvoering van de treasuryfunctie wordt sterk beïnvloed door de ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt en is gebonden aan wettelijke normen.

1. Treasuryfunctie en ontwikkelingen

In de Gemeentewet en de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) zijn de kaders gesteld voor een verantwoorde en professionele inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie van decentrale overheden. De treasuryfunctie wordt hierbij gedefinieerd als:

Het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op: de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s.

De financieringsfunctie betreft de wijze waarop de gemeente financiering aantrekt voor de uitvoering van haar (meerjaren-)programmabegrotingen en investeringsopgaven. Intern is daartoe de Financiële verordening gemeente Pijnacker-Noordorp 2024 leidend. Het beleid voor de financieringsfunctie is nader uitgewerkt in het Rente- en Treasurystatuut 2025 en in de Nota leningen en garantiebeleid 2026.

De uitvoering van de treasuryfunctie is gericht op een prudente en risicomijdende taakuitvoering ten behoeve van publieke taak van gemeente Pijnacker-Nootdorp. Daarmee draagt treasury bij aan de financiële continuïteit van de gemeente op de korte en lange termijn.

Naast de Wet fido zijn voor de uitoefening van de treasuryfunctie ook nog relevant de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof) en het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

Renteontwikkeling

De ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt zijn mede bepalend voor de hoogte van onze rentebaten en -lasten. Uit onderstaande grafiek blijkt dat het beeld van de korte en lange termijn rentes voor de Nederlandse publieke sector gedurende het afgelopen jaar redelijk stabiel is geweest. De 1-maands Euribor rente, die sterk onder invloed staat van de rentebeslissingen van de Europese Centrale Bank (ECB), bewoog zich het afgelopen jaar rond een niveau van iets onder de 2%. Na de medio juni 2026 door de ECB doorgevoerde renteverhoging kwam de 1-maands Euribor per begin juli 2026 uit rond 2,2%. Deze rente is de referentie voor renteafrekeningen met onze huisbankier èn voor de vergoeding over een eventueel in de Schatkist aangehouden saldo.

Voor lange financiering wordt doorgaans de 10-jaars rente voor fixe (*) leningen als referentie gezien. De leentarieven (marktrente + opslagen) voor dergelijke leningen bewogen zich over de periode van medio 2025 tot en met begin maart 2026 tussen de 3,1% en 3,3%. De onzekerheden die verbonden waren aan onder andere de oorlog tussen de VS en Iran leidde daarna tot het oplopen van de rente tot circa 3,5%. In de loop van juni 2026 waren er enkele tekenen van ontspanning in die oorlog. Dit leidde tot een lichte rentedaling. Per begin juli was de rente weer terug op een niveau van circa 3,2%. Dergelijke geopolitieke ontwikkelingen hebben zo hun invloed op de economie en dus ook op de rente. Tienjaars lineaire leningen (inclusief opslag) konden per medio 2026 worden aangegaan tegen circa 3,0% ofwel circa 0,2 procentpunt lager dan fixe leningen.

(*) bij fixe leningen wordt de geleende hoofdsom in één bedrag afgelost aan het einde van de looptijd; tussentijds wordt alleen rente betaald.

2. Financieringsbehoefte en ontwikkeling leningenportefeuille en netto schuld

Het aangaan van leningen maakt het mogelijk om investeringen te doen en daarmee wenselijke ontwikkelingen in de samenleving te realiseren. Wat de gemeente van plan is op het gebied van bijvoorbeeld investeringen en grondexploitaties is af te lezen aan de geprognotiseerde meerjarenbalans elders in deze begroting. De sluitpost van de balans wordt gevormd door financiering. Tot dusver beschikte Pijnacker-Nootdorp over vrij beschikbare geldmiddelen in de Schatkist. Gelet op de investeringsvoornemens zal deze post naar verwachting per eind 2026 al op nihil staan. Dat betekent ook dat er in tegenstelling tot voorgaande jaren vanuit de Schatkist met ingang van 2027 geen rentebaten meer worden voorzien.

Bij verdere investeringen zal dus extern geleend moeten worden. In onderstaande tabel wordt de verwachte ontwikkeling van de opgenomen langlopende leningenportefeuille over de jaren 2026 tot en met 2030 weergegeven:

Verwachte ontwikkeling langlopende leningen (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

2030

Saldo per 1 januari

44.879

56.004

110.062

128.820

129.445

Aflossingen (-)

9.875

10.942

13.242

13.375

14.900

Financieringsbehoefte (+)

21.000

65.000

32.000

14.000

4.000

Saldo per 31 december

56.004

110.062

128.820

129.445

118.546

Mutatie schuldpositie

54.058

18.758

625

-10.900

Uit deze tabel blijkt dat de langlopende leningschuld over de periode van begin 2027 tot aan eind 2030 toeneemt van € 56,0 miljoen naar €118,5 miljoen (+ € 62,5 miljoen).
Naast deze langlopende leningen verwachten wij structureel voor € 10 miljoen kortlopend te financieren. Dat stelt de gemeente in staat om een deel van de financieringsbehoefte tegen een lagere rente te lenen. De mate waarin de gemeente kortlopend mag financieren is wel begrensd door de kasgeldlimiet (zie verderop onder het kopje Risicobeheer). Voor het aantrekken van financiering gaan wij voor nu en de komende jaren uit van de volgende rentepercentages:

Verwachte ontwikkeling rentepercentages

2026

2027

2028

2029

2030

Voor kortlopende financiering

2,50%

2,60%

2,70%

2,80%

2,90%

Voor langlopende financiering

3,50%

3,75%

4,00%

4,25%

4,50%

De rentelasten die aan deze financieringen verbonden zijn worden als volgt ingeschat:

Raming externe rentelasten uit kort- en langlopende financiering (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

2030

Rentelasten kortlopende financiering

64

264

275

284

294

Rentelasten langlopende financiering

1.370

2.825

4.320

4.810

4.748

Totaal rentelasten

1.434

3.088

4.594

5.094

5.042

Aan de hand van de geprognotiseerde balans wordt ook inzicht verkregen in de ontwikkeling van de gemeentelijke netto schuld en van de netto schuld gecorrigeerd voor verstrekte leningen. In de Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing elders in deze begroting worden de uitkomsten hiervan gebruikt bij de berekening van de netto schuldquote dan wel de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen.

De verwachte ontwikkeling van de netto schuld ziet er voor de komende jaren als volgt uit:

Verwachte ontwikkeling netto schuld per ultimo (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

2030

Posten creditzijde balans:

Vaste schuld (art. 46 BBV)

56.004

110.062

128.820

129.445

118.546

Netto vlottende schuld (art. 48 BBV)

22.819

23.441

23.349

23.614

23.879

Overlopende passiva (art. 49 BBV)

27.050

28.432

29.818

31.200

32.582

Minus posten debetzijde balans:

Uitzettingen korter dan 1 jaar (art. 39 lid d,e,f BBV)

15.651

16.477

17.306

18.132

18.959

Liquide middelen (art. 40 BBV)

479

0

102

334

13

Overlopende activa (art. 40a BBV)

13.533

14.944

16.359

17.770

19.182

Netto schuld

76.210

130.513

148.221

148.023

136.853

Minus:

Verstrekte leningen (debetzijde balans; art 39 lid b,c BBV)

5.623

5.603

5.583

5.563

5.543

Netto schuld gecorrigeerd voor verstrekte leningen

70.587

124.910

142.638

142.460

131.310

3. Risicobeheersing

Een belangrijk onderdeel binnen de financieringsfunctie is risicobeheersing. Dit dient plaats te vinden binnen kaders zoals gesteld in de Wet fido en in het gemeentelijke Rente- en Treasurystatuut. In deze wet- en regelgeving staat de risicobeheersing centraal. De belangrijkste risico’s die verbonden zijn aan de uitvoering van de financieringsfunctie betreffen:

Liquiditeitsrisico

Liquiditeitsrisico is het risico dat de gemeente niet tijdig aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Dit risico wordt zeer gering geacht. Om aan kortlopende financiële verplichtingen te kunnen voldoen kan de gemeente een beroep doen op de met huisbankier BNG Bank afgesproken kredietlimiet in rekening courant van € 15 miljoen. Daarnaast beschikken gemeenten over een uitstekende kredietwaardigheidsstatus. Op grond daarvan hebben gemeenten te allen tijde toegang tot de geld- en kapitaalmarkt.

Kredietrisico

De gemeente loopt kredietrisico uit hoofde van verstrekte of gewaarborgde geldleningen. Daarnaast is er een risico op wanbetaling door reguliere debiteuren. De afgelopen jaren hebben zich geen kredietrisico’s voorgedaan.

Verstrekte leningen en reguliere debiteuren staan op de gemeentelijke balans. Gewaarborgde geldleningen staan niet op de gemeentelijke balans. De gemeente probeert dit risico te beheersen door bijvoorbeeld een goede (financiële) toetsing vooraf, het zo mogelijk stellen van zekerheden en het vinger aan de pols houden met betrekking tot de financiële situatie van de betreffende geldnemers (monitoring). Bij borgstellingen in de sfeer van sport deelt de gemeente het risico in de meeste gevallen met het Waarborgfonds Sport (SWS).

Per begin 2027 worden de volgende standen verwacht:

  • Verstrekte geldleningen                          € 5,6 miljoen

  • Gewaarborgde geldleningen (netto)    € 3,4 miljoen

Daarnaast bekleedt de gemeente, evenals de Staat en nagenoeg alle andere gemeenten in Nederland, een achtervangpositie in het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Door die achtervang is het WSW zeer solide en kunnen lokaal actieve woningcorporaties bij borging door het WSW tegen de laagst mogelijke rente leningen aangaan. Dit draagt weer bij aan een gematigde ontwikkeling van huurprijzen. De achtervang betekent dat indien zich bij woningcorporaties een

financiële calamiteit voordoet en het eigen garantievermogen van het WSW niet toereikend is, zij de hulp kan inroepen van de Staat en de gemeenten om tijdelijk een renteloze lening te verschaffen. Gelet op de inrichting van het stelsel en de omvang van het eigen WSW-garantievermogen wordt het risico hierop zeer gering geacht.

Renterisico’s

De gemeente loopt renterisico’s op haar kortlopende en op haar langlopende schuld. In de Wet fido zijn voor beide soorten renterisico’s bepalingen opgenomen om deze te kunnen beheersen. Voor de kortlopende schuld betreft dit de kasgeldlimiet en voor de langlopende schuld de renterisiconorm.

Kasgeldlimiet
In de Wet fido is een norm gesteld voor het maximum aan kortlopende financiering (looptijd korter dan 1 jaar): de kasgeldlimiet. Kortlopende financiering kan bestaan uit ‘roodstand’ op de gemeentelijke bankrekening of het opnemen van kortlopende geldleningen. Met de kasgeldlimiet wordt voorkomen dat schommelingen van de korte rente een te grote invloed hebben op de rentelasten in het begrotingsjaar. In onderstaande tabel is de kasgeldlimiet voor 2027 weergegeven.

Berekening kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000)

2027

Begrotingstotaal aan lasten voor bestemming

200.599

Percentage volgens ministeriële regeling

8,5%

Kasgeldlimiet

17.051

De kasgeldlimiet dient volgens de Wet fido per kwartaal te worden bepaald. Daarbij is volgens de regeling overschrijding van maximaal twee achtereenvolgende kwartalen toegestaan. Desondanks is het saldobeheer van Pijnacker-Nootdorp er op gericht om deze limiet niet te overschrijden.

Renterisiconorm
Renterisico is de som van aflossingen en renteherzieningen binnen de langlopende leningenportefeuille. Om dit risico te beheersen is in de Wet fido een renterisiconorm vastgesteld. Deze norm bedraagt 20% van het begrotingstotaal.De renterisiconorm bevordert een goede spreiding van aflossingen en renteherzieningen door de jaren heen. Het doel hiervan is te voorkomen dat grote delen van de schuld in één jaar renteherzieningen krijgen, wat ongewenst grote schommelingen in de gemeentelijke rentelasten kan veroorzaken.

In onderstaande tabel is de renterisiconorm voor de jaren 2027 tot en met 2030 weergegeven. Tevens is vanuit de portefeuille aan langlopende leningen in deze tabel vermeld hoe hoog het renterisico voor deze jaren is. Daaruit blijkt dat de gemeente in alle jaren ruimschoots binnen de norm blijft.

Ontwikkeling renterisico op vaste c.q. langlopende schuld (bedragen x € 1.000)

2027

2028

2029

2030

Begrotingstotaal aan lasten voor bestemming

200.599

189.740

203.081

209.519

Percentage volgens ministeriële regeling

20%

20%

20%

20%

Renterisiconorm

40.120

37.948

40.616

41.904

Renteherzieningen op vaste schuld

0

0

0

0

Aflossingen

10.942

13.242

13.375

14.900

Totaal renterisico

10.942

13.242

13.375

14.900

Ruimte binnen de norm

29.178

24.706

27.241

27.004

4. Omslagrente en renteresultaat

In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is onder andere voorgeschreven om in de Financieringsparagraaf inzicht te geven in de wijze waarop rentelasten uit opgenomen leningen intern toegerekend worden aan taakvelden c.q. investeringen en het renteresultaat dat hieruit voortvloeit. Die toerekening vindt plaats in de vorm van een omslagrente. De berekening komt tot uitdrukking in onderstaande tabellen:

Renteschema volgens BBV (bedragen x € 1.000)

2027

A Externe rentelasten over korte en lange financiering

3.088

B Externe rentebaten

0

Saldo rentelasten en rentebaten

3.088

C Minus aan facilitaire grondexploitaties door te berekenen rente (kostenverhaal)

0

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

3.088

D1 Rente over eigen vermogen

0

D2 Rente over voorzieningen (o.b.v. contante waarde)

0

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

3.088

E De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

2.993

F Renteresultaat op taakveld treasury

-95

De omslagrente wordt bepaald door het totaal aan taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde van de investeringen:

Berekening omslagrente 2027 (bedragen x € 1.000)

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

3.088

Boekwaarden per begin 2027:

Immateriële vaste activa

977

Materiële vaste activa

269.248

Financiële vaste activa

14.172

Grondexploitaties

14.909

Totale boekwaarde aan integraal gefinancierde activa

299.306

Omslagrente gecalculeerd (exact)

1,03%

Omslagrente afgerond en toe te passen

1,00%

Tevens is, naar de inzichten van nu, een doorrekening gemaakt van de verwachte (afgeronde) omslagrentes voor de komende jaren. Deze luiden:

  • Voor 2028: 1,40%

  • Voor 2029: 1,50%

  • Voor 2030: 1,50%